Araç Elektrik Sistemi Voltaj Ölçümü

Araba sabah çalışmıyorsa ilk suçlu genelde akü sanılır. Bazen suçlu alternatördür, bazen de gevşek bir kablo başı. Bunu ayırt etmenin en hızlı yolu voltaj ölçmek. Elinizde 100-150 liralık bir multimetre varsa, beş dakikada aküsünün ve şarj sisteminin durumunu görebilirsiniz. Servise gitmeden, tahmin yürütmeden. Aşağıda oto elektrik voltaj ölçme işini baştan sona, ölçüm değerleriyle birlikte anlatıyorum.

Neye ihtiyacınız var?

Alet listesi kısa. Pahalı bir şey yok.

• Dijital multimetre: DC volt (V⎓ veya DCV) kademesi olan her model iş görür.
• Tel eldiven veya ince iş eldiveni: Akü kutup başları kirli olur.
• Tel fırça: Kutup başlarında oksit varsa temizlemek için.
• 10-13 mm anahtar: Kablo başı sıkma-gevşetme için.
• Kağıt ve kalem: Ölçtüğünüz değerleri yazın, karşılaştırma yaparken işe yarar.

Multimetreyi ilk kez kullanacaksanız kademeyi DC 20V'a alın. Otomatik kademeli (auto-range) bir cihazsa sadece DCV'yi seçmeniz yeter. Kırmızı probu "V" veya "VΩmA" girişine, siyah probu "COM" girişine takın.

1. Adım: Dinlenme Voltajı (Akü sağlığı)

En temel ölçüm bu. Ama bir şartı var: akü dinlenmiş olmalı.

1. Kontağı kapatın. Farları, radyoyu, klimayı kapatın.
2. Araç yeni sürüldüyse en az 1 saat, ideal olarak bir gece bekletin. Şarj sonrası yüzey voltajı yanıltır.
3. Kapağı açın. Kırmızı probu artı (+) kutba, siyah probu eksi (−) kutba değdirin.
4. Ekrandaki değeri okuyun.

Not: 12,4 V ile 12,6 V arasındaki fark küçük görünür ama şarj durumu olarak büyük fark eder. Kurşun-asit akülerde her 0,1 V ciddi bir dilim demektir.

Kutup başlarını da kontrol edin

Voltaj düşükse hemen aküyü suçlamayın. Kutup başında beyaz-mavi tozlanma varsa temas kaybı olur. Kablo başını elle çevirmeye çalışın; oynuyorsa sıkın. Bu detayları akü bakımı rehberinde daha ayrıntılı bulabilirsiniz.

2. Adım: Marş Anındaki Düşüş

Bu test aküsünün yük altında ne yaptığını gösterir. Bir yardımcıya ihtiyacınız olabilir.

• Probları kutuplarda tutun.
• Bir kişi marş bassın, siz ekranı izleyin.
• Marş sırasında voltaj 9,6 V'un altına düşmemeli.
• 8 V civarına iniyorsa akü yük tutmuyor demektir. Kapasitesi bitmiş.
• Voltaj düşmüyor ama marş dönmüyorsa sorun marş motorunda veya kablolarda.

Bu ölçümü soğuk sabahta yapmak daha gerçekçi sonuç verir. Sıcak havada yorgun bir akü bile idare eder.

3. Adım: Alternatör Şarj Voltajı

Akü sağlamsa sıra şarj sisteminde. Motoru çalıştırın ve tekrar ölçün.

1. Motoru çalıştırın, rölantide bırakın.
2. Probları yine kutuplara değdirin.
3. Beklenen değer: 13,8 – 14,4 V.
4. Şimdi farları, kaloriferi ve arka cam rezistansını açın.
5. Voltaj 13,0 V'un altına inmemeli.
6. Motor devrini 2000 devire çıkarın. Değer yine 14 V bandında kalmalı.

Yorumlama:

• 12,5 V civarı sabit: Alternatör şarj etmiyor. Kayış, konjektör veya alternatörün kendisi.
• 15 V üzeri: Aşırı şarj. Regülatör bozuk. Akü şişer, elektronik aksamlar zarar görür. Bu durumda uzun yola çıkmayın.
• Değer sürekli zıplıyor: Diyot veya kömür problemi olabilir.

4. Adım: Parazit Akım ve Kaçak Şüphesi

Araç bir gün durunca akü boşalıyorsa devrede bir şey uyanık kalıyor demektir.

• Gece aküyü tam dolu bırakın, sabah tekrar ölçün.
• 0,2 V'tan fazla düşüş varsa kaçak akım vardır.
• En sık suçlular: teyp/multimedya, alarm, kapı lambası anahtarı, bagaj lambası.
• Sigortaları tek tek çekip ölçümü tekrarlayarak hangi devrenin sorumlu olduğunu daraltabilirsiniz.

Gövde şasi topraklamasını da kontrol etmeye değer. Siyah probu şasiye, kırmızıyı eksi kutba tutun. Aradaki değer 0,05 V'un üstündeyse topraklama direnci var. Bağlantıyı sökün, temizleyin, sıkın.

Kaçınılması Gereken Hatalar

• Multimetreyi AC (~) kademesinde bırakmak. Anlamsız değer okursunuz.
• Motor çalışırken probları kayış veya fan yakınında tutmak.
• Yeni şarj edilmiş aküyü hemen ölçüp "harika" demek.
• Kutup başlarını çıplak elle ve metal saatle kurcalamak. Yüzük, saat, künye çıkarılmalı.
• Artı kutba temas eden bir alet ile şasiye dokunmak. Kısa devre kıvılcımı ciddi yanık yapar.

Voltaj ölçümü, araç bakımında en az