Araç Aküsünün Polariteri Kontrol Etme

Akü kutuplarını karıştırmak, araçta yapılabilecek en pahalı basit hatalardan biridir. Ters bağlantı saniyeler içinde sigortaları atlatır, alternatör diyotlarını yakar, beyni kilitleyebilir. İyi haber şu: polariteyi kontrol etmek dakikalar sürer ve hiçbir özel yetenek istemez. Aşağıda akü polaritesi kontrol işlemini sıfırdan, elinizde sadece bir multimetre ve iki anahtar varken nasıl yapacağınızı anlatıyorum. Aküyü söktüyseniz, takviye yapacaksanız veya yeni akü aldıysanız bu adımları atlamayın.

Polarite Nedir, Neden Bu Kadar Önemli?

Akünün iki kutbu var: artı (+) ve eksi (−). Araç elektriği tek yönde akar. Artı kablo mutlaka artı kutba, eksi kablo mutlaka eksi kutba gider.

• Artı (+): Genelde kırmızı kablo, kutup başı daha kalın, üzerinde kabartma "+" işareti bulunur. Çoğu araçta kırmızı plastik kapakla korunur.
• Eksi (−): Genelde siyah kablo, kutup çapı biraz daha ince, gövdeye (şasi) bağlanır.
• Şasi bağlantısı: Binek araçların neredeyse tamamı "eksi şasi" mantığıyla çalışır. Yani eksi kablo motor bloğuna veya karoser sacına vidalıdır.

Ters bağlarsanız ne olur? Önce kalın bir kıvılcım ve keskin bir koku. Ardından ana sigorta, akü kablosu, alternatör, radyo, bazı araçlarda motor beyni. Yani "denedim, olmadı, çevirdim" yaklaşımı burada işlemez.

Gözle Kontrol: İlk 2 Dakika

Multimetreye gerek kalmadan çok şey anlaşılır. Kaputu açın, aküyü bulun ve şunlara bakın:

1. Kutup başlarındaki kabartma işaretleri okuyun. Kir varsa parmağınızla veya bez ile silin, işaret plastiğin üzerinde ya da kurşunun kendisinde olur.
2. Kablo renklerine bakın ama sadece renge güvenmeyin. Servis dışı işlerde kablo değişmiş olabilir.
3. Kalınlığı karşılaştırın. Artı kablo genelde marş motoruna giden en kalın kablodur.
4. Kabloyu takip edin. Motor bloğuna veya karosere vidayla bağlanan uç eksidir.
5. Akünün üstündeki etikete bakın. Birçok akü şemada kutup yerleşimini gösterir.

Bir detay çok kritik: akü kutup yerleşimi markaya göre değişir. Aynı ölçüde ama artısı sağda ve solda olan iki model vardır. Yeni akü alırken eskisini yanınıza götürün ya da fotoğrafını çekin. Kablo boyu yetmiyorsa yanlış yerleşimli akü almışsınız demektir; zorlamak yerine değiştirin.

Multimetre ile Kesin Ölçüm

İşaretler silinmişse veya kablolar karışmışsa ölçüm tek doğru yöntemdir. Ucuz bir dijital multimetre bu iş için yeterlidir.

Adım adım

1. Multimetreyi DC gerilim kademesine alın. Sembol V ve düz çizgidir. Otomatik kademe yoksa 20 V seçin.
2. Kırmızı probu kırmızı yazan girişe, siyah probu COM girişine takın.
3. Kontağı kapatın. Motor çalışmasın.
4. Kırmızı probu tahmin ettiğiniz artı kutba, siyah probu diğerine dokundurun.
5. Ekranı okuyun.

İkinci bir kontrol daha yapın: siyah probu motor bloğunun çıplak metal bir yerine dayayın, kırmızı probu kutuplara sırayla dokundurun. Pozitif değer veren kutup artıdır. Bu test şasinin gerçekten eksiye bağlı olduğunu da doğrular.

Söküp Takarken Sıra ve Güvenlik

Doğru sıra, polariteyi doğru bilmek kadar önemlidir. Aküyü sökerken ve takarken şu düzeni bozmayın:

• Sökmede: önce eksi, sonra artı. Eksiyi çıkardığınızda devre kesilir, anahtarınız artıya değse bile kısa devre olmaz.
• Takmada: önce artı, sonra eksi. Son bağlantıda küçük bir kıvılcım normaldir.
• Sökülen eksi kabloyu kutuptan uzak tutun, gerekirse bezle sarın.
• Kutup başlarını sıkın ama zorlamayın; kurşun yumuşaktır, çatlar.
• Beyaz-yeşil oksit varsa sıcak su ve tel fırça ile temizleyin, sonra ince bir gres sürün.
• Yüzük, saat, metal kolyeyi çıkarın. Kısa devre yapan çoğu şey takıdır.
• Akü çevresinde sigara ve alev olmasın; akü hidrojen gazı çıkarır.

Takviye kablosunda polarite

Takviye en çok hata yapılan işlemdir. Sıra şöyle: kırmızı pens boş aracın artısına, kırmızı pensin diğer ucu dolu aracın artısına, siyah pens dolu aracın eksisine, siyah pensin diğer ucu boş aracın motor bloğuna. Pensleri hiçbir zaman birbirine değdirmeyin. Sökme işlemi tam ters sırada yapılır. İki aracın karoseri temas etmesin.

Sık Görülen Hatalar

• Kutup kapaklarını renkle karıştırmak. Kapak takılırken yer değiştirmiş olabilir.
• Kutup başı adaptörü kullanmak. Farklı çaplı kutba zorla oturtulan adaptör gevşer, ark yapar.
• Aküyü ters yönde yerleştirip kabloyu germek. Kablo yorulur, iç teli kopar.
• Ölçümü motor çalışırken yapmak. O anda alternatör 13,5-14,5 V üretir; şarj durumu hakkında yanlış fik